मला उमजलेले ‘अध्यात्म’

काल टीव्हीवर चित्रपट पाहताना सहज एक विचार मनात आला. अगदी लहानपणी चित्रपट पाहताना त्यात दिसणारं सारं काही तंतोतंत खरं आहे, असं वाटायचं. अगदी समोरच सगळं घडतंय आणि आपणही त्याचाच भाग आहोत, असा अनुभव असायचा. त्यामुळे त्यात मनही नकळत गुंतायचं. पडद्यावर दिसणारा नायक म्हणजे ‘मी’च आहे असं वाटायचं. त्या वेळेपुरतं त्याचं आयुष्य मीच जगतोय, असाच समाज निर्माण व्हायचा. आणि त्याचा प्रभाव इतका असायचा कि चित्रपट संपल्यावरसुद्धा काही वेळ आपण तोच नायक आहोत असा आभास निर्माण व्हायचा.

पुढे जसं वय वाढलं तशी समाज वाढली. चित्रपट हे असं माध्यम आहे, ज्यात काल्पनिक कथानक प्रेक्षकांसमोर जिवंत करून उलगडल्या जातात. कथेतील नायक, त्याचे आयुष्य, त्यात दिसणाऱ्या भावभावना इत्यादी गोष्टी पूर्णतः काल्पनिक आणि क्षणभंगूर आहेत. हे एकदा कळल्यानंतर चित्रपट पाहताना स्वाभाविकच एक अंतर निर्माण झालं. त्यात गुंतण्याचे प्रमाण कमी झालं.

आपले जीवन आणि अध्यात्माचेही तसेच काहीसे नाते असावे. आपले आयुष्य म्हणजे जणू नियतीने निर्धारित केलेल्या कालावधीतील चित्रपट आहे. त्याचे नायक आपणच असतो. यात नायकाप्रमाणे आपण आनंदतो, दुःखी होतो, अनेक चांगले वाईट अनुभव उपभोगतो. आणि मुख्य म्हणजे या सभोवतालच्या भौतिक गोष्टीत गुंतून पडतो. त्या भावना, अनुभवांचे आपल्या चित्तावर नकळत संस्कार होतात. परंतु जेव्हा आत्मज्ञानाची प्रचिती होते, तेव्हा ‘मी कोण’ या प्रश्नाच्या उत्तराचा प्रवास सुरु होतो. या भौतिक भावना उपभोगणारा ‘मी’ आणि ‘खरा मी’ यातील भेद आहे, हे उमजायला लागते. माझ्या सभोवताली दिसणारे हे भौतिक जग नश्वर आहे, हे लक्षात येते. आणि स्वाभाविकच खरा मीआणि माझे चित्रपटासमान भासमान असणारे आयुष्ययात सहजच अंतर निर्माण होते. आयुष्यात उमटणाऱ्या सुख-दुःख, यश-अपयश इत्यादी गोष्टींचा आपल्यावर फार परिणाम होत नाही. मन हळूहळू स्थिरावते. भावभावनांच्या लाटा स्थिरावून मन शांत आणि स्थिर होते. स्थितप्रज्ञ वृत्तीकडे आपली वाटचाल सुरु होते. अज्ञानाच्या गुहेत ज्ञानाचा दीप प्रज्वलित होतो. कदाचित यालाच अध्यात्मम्हणत असावेत.

माझ्या अतिशय मर्यादित बुद्धीला जे उमगलं, ते लिहिण्याचा केलेला हा एक बाळबोध प्रयत्न! आपल्या सर्वांच्या जीवनात आत्मज्ञानाचा किरण येवो, हीच प्रार्थना..

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s